اهل دانش و ادب كتاب خود را با نسخه‌اى اصيل و قابل اعتماد مقابله مىكنند يا اين كار را به ديگرى كه صلاحيّت و اهليّت داشته باشد واگذار مىكنند ، و در آخر به نشان صحت مقابله مهر خود را به آن مىزنند ، و من ديده‌ام كه برخى از مقابله كنندگان به سبب غلطهاى فاحشى كه مىيابند مكرّر بر كاتب لعن و نفرين مىكنند ، و مىگويند بايد دست اين كاتب ناداشت پست فطرت را بريد . در ايران هرگز يك كتاب جغرافى پيدا نكردم كه در نسخه‌هاى چند گانهء آن طول و عرض جغرافيايى شهرها يكسان درج شده باشد . فى المثل در يكى هفتاد و دو دقيقه ، و در ديگرى نود و شش درجه ثبت شده ، و غلطهاى ديگرى كه غالبا حاصل جهل كاتب است ؛ و با توجّه بدانچه گذشت درمىيابيم كه ما اروپاييان از صنعت چاپ چه بهره‌ها بر مىگيريم و با چه آسانى و تندى به مدارج علمى راه مىيابيم . بارها دربار ايران به من پيشنهاد كردند كه چند چاپخانه به ايران بياورم و يكى را در اصفهان نصب كنم و به كار بيندازم . اگر شاه عباس ثانى زنده و پادشاه بود اين كار به آسانى جنبهء تحقّق مىيافت و به سرعت عملى مىشد ، امّا پسر و جانشينش در بند اين امور مهم نيست و چندان كه دانشمندان و خيرانديشان او را بدين كار دلالت و تشويق كردند سود نبخشيد . نزديكان شاه و جاه‌مندان نيز آن همت و مردانگى ندارند كه اندكى از دارايى خود را بدين مهم اختصاص دهند . شگفت اين كه مردمان مشرق زمين با اين كه فوائد كارخانه‌ها و تأسيسات متنوع جديد را به چشم خود مىبينند ، از توجّه به اختراعات نوظهور سخت مىهراسند ؛ آنان پاى بند و اسير عادات و نحوهء زندگى ديرين خود مىباشند ؛ به بهره‌يابيهاى روزانه و سنتى خود خرسندند . بسيار كم‌اند كسانى كه به آينده بينديشند ، و تنها هنگامى به كارى مىكوشند كه به حصول موفقيّت و كاميابى اطمينان كامل داشته باشند . گفتن اين نكته را نبايد فراموش كنم كه ايرانيان رسم الخط خلاصه شده و خاصّى دارند كه وسيلهء حروف الفبا و به كار گرفتن نقطه‌ها همه كلمه‌ها نوشته مىشود . چنان كه يك حرف واحد با دارا بودن نقطه‌هاى واحد مىتواند جانشين و بيانگر بيست كلمه باشد .